Kritik stok seviyesi, günlük ortalama tüketim ile tedarik süresinin çarpımına güvenlik stoğunun eklenmesiyle bulunur. Stok bu miktara indiğinde verilen sipariş, yeni mal gelene kadar tükenmemenizi sağlar; bu yüzden yeniden sipariş noktası da denir. Hesabın asıl emeği, tüketim ve tedarik süresindeki oynamaya karşı tutulan güvenlik stoğunu doğru belirlemektir.
Formül
Kritik seviye = (Günlük ortalama tüketim × Ortalama tedarik süresi) + Güvenlik stoğu
Terimleri doğru okumak sonucu belirler:
- Günlük ortalama tüketim: Son 60-90 günün toplam çıkışı ÷ çalışılan gün sayısı. Takvim günüyle bölerseniz hafta sonu kapalı bir tesiste tüketim olduğundan düşük çıkar.
- Tedarik süresi: Sipariş verildiği günden malın kullanılabilir halde rafa girdiği güne kadar geçen gün. Sipariş onayı, üretim, yol, mal kabul ve kalite kontrol dahil.
- Güvenlik stoğu: Tüketim ve tedarik süresindeki oynamaya karşı tutulan fazla.
Çözümlü örnek: granül hammadde
Bir plastik enjeksiyon atölyesi, son 12 haftanın kaydından şu verileri çıkarıyor:
| Veri | Değer |
|---|---|
| Günlük ortalama tüketim | 40 kg |
| En yüksek günlük tüketim | 55 kg |
| Günlük tüketimin standart sapması | 8 kg |
| Ortalama tedarik süresi | 10 iş günü |
| En uzun tedarik süresi | 14 iş günü |
| Tedarik süresinin standart sapması | 2 gün |
Tedarik süresi boyunca ortalama ihtiyaç: 40 × 10 = 400 kg. Güvenlik stoğunu üç ayrı yolla hesaplayalım.
Yöntem 1: En kötü durum farkı
Güvenlik stoğu = (En yüksek tüketim × En uzun tedarik süresi) − (Ortalama tüketim × Ortalama tedarik süresi)
= (55 × 14) − (40 × 10) = 770 − 400 = 370 kg
Kritik seviye = 400 + 370 = 770 kg.
Hesabı kolaydır ama en yüksek tüketim ile en uzun gecikmenin aynı anda geleceğini varsayar. Bu nadir olduğu için sonuç genellikle gereğinden yüksektir.
Yöntem 2: Yalnız tüketim oynaması (istatistiksel)
Güvenlik stoğu = z × σ(tüketim) × √(tedarik süresi)
z, hedeflediğiniz hizmet düzeyinin katsayısıdır; %95 için 1,65, %98 için 2,05, %99 için 2,33 alınır.
= 1,65 × 8 × √10 = 1,65 × 8 × 3,16 ≈ 42 kg
Kritik seviye = 400 + 42 = 442 kg.
Bu yöntem tedarikçinin her zaman 10 günde getirdiğini varsayar. Tedarik süresi sabitse doğru sonucu verir.
Yöntem 3: Tüketim ve tedarik süresi birlikte
Güvenlik stoğu = z × √(Tedarik süresi × σ(tüketim)² + Tüketim² × σ(tedarik süresi)²)
= 1,65 × √(10 × 64 + 1.600 × 4) = 1,65 × √7.040 = 1,65 × 83,9 ≈ 138 kg
Kritik seviye = 400 + 138 = 538 kg.
Sonuçları karşılaştırın
| Yöntem | Güvenlik stoğu | Kritik seviye | Varsayım |
|---|---|---|---|
| En kötü durum farkı | 370 kg | 770 kg | İki kötü olay aynı anda |
| Yalnız tüketim | 42 kg | 442 kg | Tedarik süresi sabit |
| Tüketim + tedarik | 138 kg | 538 kg | İkisi de oynuyor, %95 hizmet |
Örnekteki asıl ders şudur: 2 günlük tedarik oynaması güvenlik stoğunu 42 kg'dan 138 kg'a çıkarıyor. Tüketimin oynaması küçük, tedarikçinin oynaması büyük. Güvenlik stoğunu düşürmenin en ucuz yolu çoğu zaman depoya daha az mal koymak değil, tedarikçiyle teslim süresini sabitlemektir. Bu hammaddenin ana malzeme olduğunu ve durursa hattın durduğunu düşünürsek %95 yerine %98 hedeflemek (z = 2,05, güvenlik stoğu ≈ 172 kg) makul bir karar olur.
Sipariş miktarı ve üst seviye
Kritik seviye ne zaman sipariş verileceğini söyler; ne kadar sipariş verileceği ayrı bir karardır. Pratikte iki yol kullanılır:
- Sabit miktar: Tedarikçinin asgari sipariş miktarı ya da taşıma birimi (örneğin 25 kg'lık 40 torba = 1.000 kg).
- Üst seviyeye tamamlama: Üst seviye = Kritik seviye + Sipariş dönemi tüketimi. Örnekte ayda bir sipariş verilecekse (20 iş günü × 40 kg = 800 kg) üst seviye 538 + 800 = 1.338 kg olur; sipariş anında stok 520 kg ise 818 kg sipariş verilir.
Bu seviyelerin depoda ne kadar süre bekleyen mala dönüştüğünü görmek için stok devir hızı hesaplama yazısındaki gün cinsinden stokta kalma süresine bakabilirsiniz.
Hesaplamayı bozan durumlar
- Mevsimsel ürün: Yıllık ortalama, yoğun ayda yetersiz kalır. Tüketimi son 60 gün yerine geçen yılın aynı dönemiyle hesaplayın.
- Üretim planına bağlı malzeme: Tüketimi geçmişten değil, onaylı üretim planından gelen malzemenin ihtiyacı belirler. Bu tür kalemlerde MRP'nin nasıl çalıştığı kritik seviyeden daha doğru sonuç verir.
- Yeni ürün: Geçmiş veri yoksa ilk üç ay yöntem 1 ile güvenli tarafta kalın, veri biriktikçe yöntem 3'e geçin.
- Hiç güncellenmeyen seviye: Tüketim ve tedarik süresi değiştikçe kritik seviye de değişir. A grubu kalemlerde üç ayda bir, diğerlerinde altı ayda bir yeniden hesaplayın.
Programda nasıl izlenir?
Kritik seviyenin işe yaraması için stok kaydının güncel olması gerekir; belgesiz çıkışların olduğu bir depoda uyarı geç gelir. Kayıt disiplinini stok takibi nasıl yapılır yazısında anlattık. Barkod ve stok takip sistemi kurulumunda her kalemin kritik ve üst seviyesini bu yöntemle tanımlıyor, seviyenin altına düşen kalemleri satın almaya günlük liste olarak gönderiyoruz. Üretim yapan işletmelerde ürünümüz Sisdem planlanan iş emirlerinin malzeme ihtiyacını da hesaba katarak sipariş önerisi çıkarır.
Destek ve teklif
Bu konudaki kurulum ve destek talepleriniz için iletişim formunu kullanabilirsiniz.
Teklif alın