Stok devir hızı, satılan malın maliyetinin (SMM) ortalama stoğa bölünmesiyle bulunur ve stoğunuzun bir yılda kaç kez yenilendiğini gösterir. 365'i bu sayıya böldüğünüzde malın depoda ortalama kaç gün beklediğini elde edersiniz. Yüksek devir, paranın rafta daha kısa süre bağlı kaldığı anlamına gelir.
Hesap üç adımda
- Satılan malın maliyetini alın. Gelir tablosundaki satışların maliyeti kalemidir; satış tutarı değil.
- Ortalama stoğu bulun: (Dönem başı stok + Dönem sonu stok) ÷ 2.
- Oranı ve gün karşılığını hesaplayın:
Stok devir hızı = SMM ÷ Ortalama stok
Stokta kalma süresi (gün) = 365 ÷ Stok devir hızı
İşlenmiş örnek, bir metal eşya üreticisinin yıllık rakamları:
| Kalem | Tutar |
|---|---|
| Satılan mamul maliyeti | 18.000.000 TL |
| 1 Ocak stok | 2.400.000 TL |
| 31 Aralık stok | 3.600.000 TL |
| Ortalama stok | (2,4 + 3,6) ÷ 2 = 3.000.000 TL |
| Stok devir hızı | 18 ÷ 3 = 6 |
| Stokta kalma süresi | 365 ÷ 6 ≈ 61 gün |
Mal yılda 6 kez dönüyor, depoya giren bir lira ortalama iki ay sonra satışla geri geliyor.
Ortalama stoğu iki uçtan almak yanıltabilir
Yalnız 1 Ocak ve 31 Aralık rakamını kullanmak, yıl ortasındaki şişkinliği görmez. Aynı işletmenin çeyrek sonu stokları şöyle olsun:
| Tarih | Stok |
|---|---|
| 1 Ocak | 2,4 milyon TL |
| 31 Mart | 4,2 milyon TL |
| 30 Haziran | 4,8 milyon TL |
| 30 Eylül | 4,0 milyon TL |
| 31 Aralık | 3,6 milyon TL |
| Beş noktanın ortalaması | 3,8 milyon TL |
Devir hızı 18 ÷ 3,8 ≈ 4,7'ye, stokta kalma süresi 365 ÷ 4,7 ≈ 77 güne çıkar. Yıl sonunda stok eritildiği için iki uç ölçümü 61 gün gösteriyordu; gerçekte mal yıl boyunca ortalama 77 gün bekledi. Aradaki 16 gün, yaklaşık 800 bin TL'lik ek sermayenin yıl boyunca depoda durduğu anlamına gelir. Stok programınız ay sonu bakiyelerini veriyorsa 13 noktanın (12 ay sonu + açılış) ortalamasını kullanın.
Satış tutarıyla hesaplamayın
Bazı kaynaklar SMM yerine net satışı kullanır. Örnekte net satış 24 milyon TL ise 24 ÷ 3 = 8 çıkar ve stokta kalma süresi 46 güne iner. Pay satış fiyatıyla, payda maliyetle ölçüldüğü için kâr marjı orana karışır; marjı yüksek ürünler hızlı dönüyor gibi görünür. İki yöntemi yıldan yıla karıştırmak da yanlış bir iyileşme izlenimi verir. Tutarlı olun: maliyet ile maliyeti karşılaştırın.
Üretim yapan işletmede üç ayrı devir
Tek bir oran, üretim işletmesinde sorunu saklar. Stok üç farklı yerde bekler ve her birinin payı farklıdır:
| Stok türü | Pay | Payda | Ne söyler |
|---|---|---|---|
| Hammadde | Yıl içinde üretime verilen hammadde maliyeti | Ortalama hammadde stoğu | Satın alma ne kadar erken ve çok alıyor |
| Yarı mamul | Üretim maliyeti | Ortalama yarı mamul stoğu | Hat içinde iş ne kadar bekliyor |
| Mamul | Satılan mamul maliyeti | Ortalama mamul stoğu | Üretim satıştan ne kadar önde |
Toplam oran 6 olsa bile hammadde devri 12, mamul devri 3 olabilir. Bu durumda sorun satın almada değil, siparişsiz üretimde ya da sevkiyatta aranır.
Kalem bazında bakınca ölü stok görünür
Genel oran ortalamadır; yavaş dönen kalemler hızlıların arkasına saklanır. Aynı hesabı kalem bazında yapın:
| Kalem | Yıllık tüketim maliyeti | Ortalama stok | Devir | Gün |
|---|---|---|---|---|
| Sac 1,5 mm | 1.200.000 TL | 100.000 TL | 12 | 30 |
| Boya, RAL 7035 | 360.000 TL | 60.000 TL | 6 | 61 |
| Özel conta | 90.000 TL | 60.000 TL | 1,5 | 243 |
| Eski model menteşe | 0 TL | 45.000 TL | 0 | hareketsiz |
Özel conta sekiz ayı aşkın süre bekliyor; menteşe hiç hareket etmiyor. Son 12 ayda çıkışı olmayan kalemleri ayrı bir liste olarak izlemek, genel orandan daha çok şey söyler.
Oran kaç olmalı?
Tek bir doğru sayı yoktur. Gıdada haftalar, makine yedek parçasında aylar normaldir. Anlamlı karşılaştırma iki yerdedir: kendi geçmişiniz (geçen yılın aynı çeyreği) ve aynı ürün grubundaki kalemler arası fark. Oranı yükseltmek her zaman iyi de değildir; stok çok düşürülürse hat malzeme beklemeye başlar. Denge noktası, kritik stok seviyesi hesaplama yazısındaki güvenlik stoğu ile belirlenir.
Devir hızını iyileştirmenin sık kullanılan yolları: A grubu kalemlerde sipariş miktarını küçültüp sıklığı artırmak, tedarik süresini kısaltmak, siparişe bağlı üretime geçmek ve raflarda eski partinin önce çıkmasını sağlamak. Son madde, yani FIFO yöntemi, hem bozulan ve eskiyen malı azaltır hem de ölü stok birikmesini engeller.
Veriyi nereden alırsınız?
SMM ve dönem sonu stok muhasebeden gelir; ara dönem bakiyeleri ve kalem bazındaki tüketim ise stok kaydından. Hareketleri belgeyle tutan bir barkod ve stok takip sistemi ay sonu bakiyelerini ve kalem bazında devir listesini hazır verir. Üretim ve muhasebenin aynı kayıtta tutulduğu ürünümüz Sisdem hammadde, yarı mamul ve mamul devrini ayrı ayrı raporlar.
Destek ve teklif
Bu konudaki kurulum ve destek talepleriniz için iletişim formunu kullanabilirsiniz.
Teklif alın